Je ziet hier een gigantisch schip dat alle Syrische vluchtelingen nauwelijks aankan. Op weg naar Europa. Toch? Al deze mensen passen echt in ons land. Ha, fout. Het zijn Europeanen in de Tweede Wereldoorlog die hun weg naar Noord-Afrika proberen te vinden. We mogen de huidige vluchtelingen dus echt wel wat beter behandelen. Immers, je grootouders zaten letterlijk in hetzelfde schuitje.

Bovenstaande foto, vergezeld van deze verschillende bijschriften, werd massaal gedeeld op Facebook.

Met het grote aantal vluchtelingen dat elke dag de Europese grenzen overtrekt, is het debat op zijn hoogtepunt. Vrijwel ieder zichzelf respecterend persoon heeft een mening aangaande de huidige situatie. Maar een aanzienlijk deel van deze meningen is berust op speculatie. Omdat we relatief weinig feitenkennis hebben. En daarbij maken wij mensen dankbaar gebruik van de confirmation bias: slechts de dingen zien, die wij willen zien.

In de (sociale) media worden er regelmatig foto’s en filmpjes uit de context gerukt door middel van een actueel (maar vaak onwaar) onderschrift. Deze foto is daar een goed voorbeeld van. Want nee hoor, dit is geen recente foto, en al helemaal niet uit de Tweede Wereldoorlog. Dit is een afbeelding van het Vlora-drama, waarbij vluchtende Albanezen in 1991 naar Italië probeerden te geraken. Een krachtig beeld dat als onderbouwing diende voor zowel voor- als tegenstanders in het huidige vluchtelingendebat.

Maar het blijft niet bij dit beeldmateriaal. Zo’n 1.5 week geleden ontstond er ophef in Amerika over een filmpje, waarin vluchtelingen in Duitsland aan het vernielen zouden zijn geslagen. Niets bleek minder waar. Het waren Franse voetbalsupporters die in Groningen onrust veroorzaakten.

 

Zo gaan er nog veel meer foto’s en filmpjes rond, veelal gepaard met de impliciete boodschap dat de vluchtelingen geweerd moeten worden. Bovenstaande foto speelt in op de angst en speculatie dat zich onder de vluchtelingen vele IS strijders zouden bevinden. Want zie je wel, de man die nu in Europa rondloopt is eigenlijk heel gevaarlijk. In werkelijkheid blijkt hij juist een rebellenleider te zijn geweest, die vocht tegen Islamitische Staat.

Voorbeelden als deze zijn er in overvloed. Een berm met afval van vluchtelingen was een illegale vuilstortplaats in Hongarije in 2012, en foto’s van gespierde ‘extremisten’ blijken in werkelijkheid in Australië genomen te zijn.

De mensen die deze misverstanden de wereld in helpen, maken slim gebruik van de onwetendheid die op dit moment heerst, en de twijfel waarmee velen kampen. Foto’s worden opgevoerd als bewijs voor tot dan toe weinig onderbouwde meningen. Mensen zijn van nature goedgelovig, en nemen iets sneller voor waar aan als iets ook al door duizenden anderen is bevestigd (in dit geval dient het delen als bevestiging).

Angst is makkelijk gevoed. Dat is evolutionair gezien logisch, aan potentiële dreiging moet immers aandacht geschonken worden, maar het is ook misleidend. Hoewel met een simpele zoekfunctie vaak snel de werkelijke context is achterhaald, leert de praktijk dat mensen dit niet snel doen, of hier simpelweg niet van op de hoogte zijn. Reversed image search, bijvoorbeeld van Google, is voor iedereen toegankelijk. Met behulp van dergelijke websites is de oorsprong van een afbeelding gemakkelijk terug te vinden.

Foto’s zijn een krachtig medium om een punt mee te maken. Maar uit verband gerukte beelden kunnen leiden tot extreme conclusies, die in werkelijkheid op weinig gebaseerd zijn. Bij het zien van een opvallend beeld is het dus zaak om alert te blijven, en zo eventuele misleiding te voorkomen.