Alleen Blind geloofde er nog in, maar daarmee deed hij zijn naam eer aan: geen journalist zag Oranje nog naar het EK in Frankrijk gaan behalve Danny. En na de verloren wedstrijd tegen de Tsjechen hield datzelfde journaille alles en iedereen verantwoordelijk voor het historische debacle. Het contrast met Brazilië kon op het veld en in de kranten bijna niet groter.

Alle Nederlandse landelijke kranten wijden de volgende dag zowaar eensgezind vergelijkbare uitspraken aan het verlies. Zo spreekt De Volkskrant over: “Een passend slot van een dramatische reeks”, kopt Het Parool: “De grootste wanprestatie uit de geschiedenis van het Nederlandse voetbal kreeg zijn passende slotstuk”, schrijft Trouw over: “het grootste echec in de Nederlandse voetbalgeschiedenis” en betitelt NRC Handelblad de kwalificatiereeks als eentje “die de boeken in gaat als de meest dramatische prestatie van het Nederlands elftal in de afgelopen decennia”.

Buitenlandse kranten, waaronder The Guardian en BBC, leggen in hun online (verkorte) nieuwsverslaggeving ook vooral de nadruk op het gegeven dat Robin van Persie als spits, middels een kopbal, voor een eigen doelpunt verantwoordelijk was. In de Nederlandse kwaliteitskranten wordt deze gebeurtenis voornamelijk gebruikt als voorbeeld van “paniekvoetbal” (NRC Handelsblad), “een stuurloos schip” (De Volkskrant) en “een schreeuw om redding, sturing en visie” (Het Parool); met als daaraan gekoppelde oorzaak de bondscoachwissel.

Eerder leek het vertrouwen van de Nederlander in Oranje al tot een dieptepunt gedaald te zijn. Althans: wanneer we de kranten voorafgaand aan de wedstrijd van afgelopen dinsdag moeten geloven. Zo kopte De Volkrant de dag ervoor al: “Blind houdt de moed erin, hij zal wel moeten”, waarbij het beeldmateriaal – geschoten tijdens de training van afgelopen maandag – toch wel een nihil gehalte vertrouwen aanwakkerde: Blind die met een krampachtig vingertje wijst alsof hij iemand beschuldigt van het stelen van zijn snoep en Sneijder die geheel onproductief op een voetbal zit. Ook Trouw gebruikte deze laatstgenoemde foto onder de kop “Bidden en een kaarsje branden”; een titel die geen verdere uitleg vereist.

Echter: een foto waarop Sneijder tijdens de training met bezweet voorhoofd achter de bal aanrent, gedragen door een kop als: “Nederlands elftal traint onverstoord door”, haalde de krant niet. De negatieve inslag won reeds voorafgaand aan de allesbeslissende wedstrijd. Op deze manier raakt(e) de berichtgeving dan ook in een cyclus: Oranje verliest, het publiek verliest vertrouwen, de kranten spelen in (of beter gezegd: ‘schrijven  in’) op het ontstane wantrouwen, waarna het publiek nog minder vertrouwen krijgt, welk proces wordt versterkt doordat Oranje nog een keer verliest. Daar verschijnt vervolgens weer een uitgebreid artikel over in de krant.  In sneltreinvaart wordt een overtreffende trap bereikt.

Het verlies van afgelopen dinsdag was dan ook de kers op de journalistieke taart te noemen waarbij de nieuwswaarden continuïteit (nederlaag op nederlaag),  overeenstemming (men had eigenlijk al voorspeld dat het verlies zou gaan plaatsvinden), culturele nabijheid (het EK als nationalistisch aangrijppunt), personifiëring (Blind zijn beslissingen en carrière worden in elke krant uitvoerig besproken) en negativiteit piekten.

Woorden als “drama”, “misère, “wanprestatie”, “echec”, “afgang” en “mislukking” vormden de omlijsting van het generieke wedstrijdframe; een frame dat zich bij uitstek laat lenen voor sportjournalistiek gezien er hier áltijd sprake is van een competitie (winnen en verliezen). Bij winst geldt dat het wedstrijdframe dus ook toepasbaar is. Deze toepasbaarheid kwam vorig jaar tot uiting, ten tijde van het WK in Brazilië.

Hoe anders was het in Brazilië! Na de – middels strafschoppen – gewonnen wedstrijd tegen Mexico op zondag 29 juni, schreef De Volkskrant op maandag 30 juni over “flair”, “passie”, “mankracht” en “teamgeest”. Trouw had het over “veerkracht” en De Telegraaf benoemde de winst tot “weggesleepte zege voor de poorten van de hel”. Allemaal woorden die connotaties bieden met positiviteit, collectiviteit en doorzettingsvermogen. De foto’s deden daar niet voor onder.

Als toppunt van contrast werd er gesproken over een “voetbalhart” (De Volkskrant 30-06-2014) en over “de hartstocht van Oranje” (Het Parool 30-06-2014), in plaats van “een gebrek aan hartstocht” (NRC Handelsblad 14-10-2015). Zal het elftal nu echt zoveel hartstocht hebben ingeleverd binnen een jaar tijd? En zal de “teamgeest” daadwerkelijk tot een “stuurloos schip” zijn geworden?

Of is de bombastische taal ‘slechts’ in overeenstemming met het reeds bestaande beeld/oordeel van de lezer (en dat van andere journalisten) en is voetbal als spel zijnde toch ook nog steeds onderhevig aan een beetje geluk, of een beetje ongeluk? De toekomst zal het spoedig uitwijzen, want in 2018 staat het WK in Rusland alweer op de agenda.

 

  • Ginneken, Jaap van. “Hoofdstuk 2: Wat is nieuws of ‘niets nieuws’? De filosofie van het opvallende en vanzelfsprekende.” De schepping van de wereld in het nieuws. Amsterdam: Kluwer, 2002. 25-37.
  • Greven, Koen en Bart Hinke. “Oranje op z’n Duits naar beste acht.” NRC Handelsblad. 30 juni 2014, 2-3.
  • Hoijtink, Henk. “De een na de ander negeerde de lessen van Louis van Gaal.” Trouw. 14 oktober 2015, 19.
  • Hoijtink, Henk. “Oranje en Van Gaal dromen verder.” Trouw. 30 juni 2014, 14-15.
  • Misérus, Mark. “Blind houdt de moed erin, hij zal wel moeten.” De Volkskrant. 13 oktober 2015, 30-31.
  • Mossou, Sjoerd. “Ongelofelijk onmachtig Oranje: Afgang compleet.” Het Parool. 14 oktober 2015, 20-21.
  • Poll, Fabian van der. “Oranje moet helemaal opnieuw beginnen.” NRC Handelsblad. 14 oktober 2015, E10-E11.
  • Vissers, Willem. “Oranje zakt kansloos voor laatste herexamen.” De Volkskrant. 14 oktober 2015, 32-33.
  • Vissers, Willem. “Teamgeest en vechtlust redden Oranje.” De Volkskrant. 30 juni 2014, 4-5.
  • Vreese, Claes H de. “News Framing: Theory and Typology.” Information Design Journal + Document Design 13.1 (2005): 51-62.
  • “Holland miss out on Euro 2016 play-offs with defeat by Czech Republic.” The Guardian Sport (football). 2015. The Guardian. 13 oktober 2015. <http://www.theguardian.com/football/2015/oct/13/holland-czech-republic-euro-2016-qualifiers-match-report>.
  • “Klaas boven Baas! Oranje sleept zege weg voor poorten van de hel.” De Telegraaf. 30 juni 2014, 1.
  • “Na plan B komt C, met succes.” Het Parool. 30 juni 2014, 2-3.
  • “The Netherlands’ bid to qualify for Euro 2016 ended in failure as Robin van Persie scored an own goal in a home defeat by the 10-man Czech Republic.” BBC Sport (football). 2015. BBC. 13 oktober 2015. <http://www.bbc.com/sport/0/football/33544119>.