Het College voor de Rechten van de Mens publiceerde vorige week samen met de Nationale Ombudsman het rapport met de misstanden in de noodopvang Heumensoord. Hieruit blijkt onder andere dat de toegankelijkheid en de kwaliteit van de medische zorg voor vluchtelingen niet adequaat genoeg is. Dirk-Jan van de Biggelaar werkte jarenlang als sociaal geneeskundige in verschillende AZC’s. Hij was verantwoordelijk voor de begeleiding van vluchtelingen met psychische problemen en medische advisering omtrent huisvesting en zorgvoorziening. Van de Biggelaar maakt zich zorgen over de toestand van oudere vluchtelingen in grote opvangcentra: “De vluchtelingenstroom is in vergelijking met de personeelsbezetting veel te groot om goede zorg te kunnen leveren.’’

In zijn functie als sociaal geneeskundige bij de Medisch Opvang Asielzoekers, is hij meerdere malen in contact gekomen met oudere vluchtelingen. “Vaak zie je dat door de langdurige vlucht het gezondheidsrisico bij oudere vluchtelingen verhoogd is. Ik ken situaties van ouderen die net binnenkwamen, door alle spanningen gedurende de reis  geen medicatie hebben ingenomen en hier uiteindelijk een hersenbloeding aan over hebben gehouden. Ook zijn er gevallen van diabetes, amputatie van ledematen, cognitieve en geestelijke problemen en in enkele gevallen zelfs suïcidale neigingen.’’ Volgens Van de Biggelaar moet er een individuele benadering komen om op een passende manier zorg te kunnen bieden aan oudere vluchtelingen. Dat gebeurt nu te weinig, aldus Van de Biggelaar.

Dit wijdt hij met name toe aan het feit dat het Gezondheidscentrum Asielzoekers (GCA) ­– de organisatie die verantwoordelijk is voor de gezondheidszorg voor asielzoekers – te maken heeft met een onderbezetting. “Ik denk dat door de gigantische toestroom het GCA door de bomen het bos niet meer ziet. Ze hebben een tekort aan personeel en het personeel werkt vaak maar voor een korte periode. Dit verklaart waarom de zorg nu minimaal is.’’

Van de Biggelaar noemt als voorbeeld een oudere man uit Syrië die door een kogel in zijn ruggenmerg in een rolstoel belandde. De man kon niet zelfstandig zijn broek aan en uit doen. Zijn handen kon hij nauwelijks bewegen. In een AZC kreeg hij niet de zorg die hij nodig had. Het duurde ongeveer drie jaar totdat hij een status kreeg en in aanmerking kwam voor een focuswoning. “De bureaucratie werkt dit soort bijzondere gevallen tegen. Als een oudere vluchteling volledig hulpbehoevend is en de zorg nodig heeft zoals die in een verpleeghuis wordt gegeven, dan is dat in een AZC niet te doen. Helaas is het onmogelijk om een oudere vluchteling in een verzorgingshuis te plaatsen, omdat ze geen verblijfstatus hebben.’’

Volgens Van de Biggelaar is onbekend hoeveel oudere vluchtelingen niet in hun zorgbehoeften kunnen worden voorzien. Daar ligt precies het probleem: “Je moet bij de voordeur – en zeker bij ouderen – een goede intake houden. In welke geestelijke en lichamelijke conditie komt iemand binnen? Nu is dat onvoldoende in kaart gebracht. Je loopt hierdoor achter de feiten aan, zoals bijvoorbeeld in Heumensoord. Omdat het een massale opvang is, vraagt dat om veel aandacht van de gemeente Nijmegen. Juist nu de thuiszorgorganisaties met bosjes omvallen, is het vragen om problemen. Naar mijn mening moet je kwetsbare ouderen niet langer dan twee weken in Heumensoord laten zitten. Zij moeten veel sneller doorstromen naar een geschikte opvang.’’

Om de zorgbehoefte van oudere vluchtelingen in kaart te brengen, moet er volgens Van de Biggelaar gekeken worden naar wat er minimaal aan zorg nodig is en wat er minimaal geleverd kan worden. Hij pleit ervoor dat dit door een onafhankelijke instantie wordt gedaan. “Als in bepaalde gevallen de zorg niet in een AZC geleverd kan worden, dan moet er gekeken worden naar een locatie waar dat wel kan. Het GCA kan wel roepen dat ze de zorg kunnen leveren die nodig is, maar dat is nu onmogelijk. Daarvoor zijn de cijfers niet volledig en is de vluchtelingenstroom in vergelijking met de personeelsbezetting veel te groot.’’

Volgens het GCA zijn er geen signalen dat er onvoldoende capaciteiten aanwezig zijn om oudere vluchtelingen in hun zorgbehoefte te voorzien. Het gezondheidscentrum heeft op dit moment geen cijfers van het aantal oudere vluchtelingen in Nederland.